Diep in het westen Altaigebergte, waar de wind echt nooit gaat liggen en de horizon in zichzelf lijkt te plooien, zadelt een Mongoolse adelaarsjager op naast een steenadelaar alsof het de meest gewone boodschap ter wereld is. Dat is het niet. Het is de levende voortzetting van een duizend jaar oude, door UNESCO erkende traditie – en zoals elke herfst in Mongolië staat deze niet één keer, maar drie keer centraal.
Als je ooit een Mongoolse adelaarsjager aan het werk hebt willen zien – de polsdikke lederen handschoen, de gekapte adelaar die rustig op een onderarm zit, de plotselinge vlucht in een duikvlucht – dan is september en oktober in de provincie Bayan-Ölgii het moment waarop het gebeurt.
Voor de complete praktische gids om uw reis te plannen, bezoek onze Reisgids Mongolië.
1 – Wat is een Mongoolse adelaarsjager?
Kazakse gemeenschap van West-Mongolië
Een Mongoolse adelaarsjager, lokaal bekend als een berkutchi, is lid van de etnische Kazachse gemeenschap van westelijk Mongolië die traint en jacht bedrijft met steenadelaars – vogels met een spanwijdte van meer dan twee meter en klauwen die sterk genoeg zijn om een vos te vangen. De relatie tussen een Mongoolse adelaarsjager en zijn adelaar is niet transactioneel; het ligt dichter bij verwantschap. Adelaars worden meestal als jong uit het nest gehaald, gedurende jaren grootgebracht en getraind, en na ongeveer tien jaar partnerschap uiteindelijk weer in het wild losgelaten, zodat de populatie in de bergen gezond blijft.
Het worden van een Mongoolse adelaarsjager is geen hobby die je in een weekend oppikt. Vaardigheden worden van generatie op generatie doorgegeven – vaders leren zonen, en in toenemende mate ook dochters, hoe ze een adelaar moeten terugroepen vanaf een rotswand, hoe ze de stemming van een vogel moeten aflezen, en hoe ze te paard kunnen jagen op terrein dat de meeste voertuigen zou slopen. UNESCO erkende deze praktijk als onderdeel van het immaterieel cultureel erfgoed van de mensheid, en Kazachse gemeenschappen in heel Mongolië en Kazachstan hebben hard gewerkt om het levend te houden in plaats van het te laten vervagen tot folklore. Die inspanning is precies wat deze drie festivals vieren.
2 – 3 unieke gebeurtenissen over de Mongoolse adelaarsjagers
Altai Nomads Games: 12 en 13 september, Altai Village
Het seizoen opent met de Altai Nomads Game, een lokaal, die באופן geworteld feest dat minder aanvoelt als een toeristisch spektakel en meer als een dorpsbijeenkomst waar toevallig ook steenarenden bij zijn. Verwacht adelaarsdemonstraties waarbij een Mongoolse adelaarsjager de roep-en-laattechniek van dichtbij laat zien, samen met kameelraces die stof opwaaien over de vlakte en boogschietwedstrijden die je absoluut zin zullen geven om zelf een boog op te pakken. Het is een intieme, ingetogen kennismaking met de cultuur — een goede eerste stop als je een reisroute samenstelt rond de tradities van de Mongoolse adelaarsjager voordat je later in het seizoen naar de grotere festivals gaat.
Sagsai Golden Eagle Festival: 17 en 18 september, Dorp Sagsai
Enkele dagen later verplaatst de actie zich naar het dorp Sagsai, dat direct aan de weg naar het nationaal park Altai Tavan Bogd ligt – waardoor het gemakkelijk te combineren is als je al onderweg bent naar de gletsjers. Dit festival is formeler van aard: adelaars worden beoordeeld op snelheid, nauwkeurigheid en de zichtbare band tussen vogel en trainer, wat toeschouwers een goed idee geeft van wat een goede onderscheidt Mongoolse adelaarsjager van een geweldige. Tussen de rondes door worden op lange tafels Kazachse feestmalen uitgespreid en draagt de muziek tot laat in de avond over de vallei – dit is waar de culturele kant van de traditie, en niet alleen de jachtvaardigheid, echt schittert.
Het Gouden Adelaarsfestival: 3 en 4 oktober, provincie Bayan-Ölgii
Dan komt de grote. Tot wel 80 valkeniers en meer dan 1.500 toeschouwers komen samen in Bayan-Ölgii voor een volwaardige parade van paarden, kamelen en adelaars die er echt uitziet alsof deze voor een film in scène is gezet – want dat is het in zeker zin ook. Dit is precies het festival dat de hoofdrol speelde in de film uit 2016 De Adelaarsjager, de documentaire die de wereld kennis liet maken met een jonge Mongoolse adelaarsjager genaamd Aisholpan en via haar het wereldwijde publiek liet kennismaken met de traditie zelf. Wedstrijden hier omvatten de snelheid en behendigheid van adelaars, traditionele kleding en te paard gespeelde spellen, dit alles tegen het gouden licht van een Altaische herfst. Als je maar tijd hebt voor één festival, is dit het festival waar mensen voor naar toe vliegen.
Slaap, jacht en leef samen met een Mongoolse adelaarsjagersfamilie
De festivals zijn slechts het topje van de ijsberg. Als je echt wilt begrijpen wat het betekent om een Mongoolse adelaarsjager te zijn, gebeurt de diepere ervaring ver weg van de massa, binnen een ger, een vuur delen, voor dag en dauw wakker worden om de bergen in te gaan met de familie die dit al generaties lang doet.
Veel Kazachse families stellen hun huis open voor reizigers tijdens het herfstseizoen, en een verblijf bij hen voelt minder als een “homestay” en meer als een volledige onderdompeling. Je slaapt onder dikke wollen dekens in een traditionele joert, eet wat de familie eet – gedroogde kwark, lamsvlees, eindeloze kommen melkachtige thee – en 's ochtends, als het weer meewerkt, kun je met je gastheer meetrekken terwijl hij zijn adelaar traint over de open steppe.
Het meemaken hoe een Mongoolse adelaarsjager een vogel loslaat vanaf een klif en hem vervolgens over honderden meters open lucht terugroept, komt heel anders binnen wanneer je de nacht hebt doorgebracht in dezelfde ger als de adelaars zelf, met een kap op en stil op stok bij de deur. Het is geen voorstelling die is opgezet voor bezoekers; het is het dagelijks leven, en je hebt simpelweg het geluk dat je wordt binnengelaten.
Deze verblijven worden meestal geregeld via bedrijven, en vooraf boeken is essentieel, vooral rond festivadata, wanneer gezinnen het ontvangen van gasten afwegen tegen het voorbereiden van hun eigen adelaars voor de wedstrijd.
