Głęboko na zachodzie Góry Ałtaj, gdzie wiatr tak naprawdę nigdy nie ustaje, a horyzont wydaje się składać sam w sobie, mongolski łowca z orłem siodła konia obok orła przedniego, jakby to było najbardziej zwyczajne zadanie na świecie. Nie jest. To żywa kontynuacja liczącej tysiąc lat tradycji uhonorowanej przez UNESCO – i jak każdej jesieni w Mongolii, zajmuje ona centralne miejsce nie raz, a trzy razy.
Jeśli kiedykolwiek chciałeś zobaczyć mongolskiego łowcę orłów przy pracy – skórzaną rękawicę grubości nadgarstka, kapturkowatego orła siedzącego spokojnie na przedramieniu, nagłe wypuszczenie do nurkowania – wrzesień i październik w prowincji Bajan-Ölgij to czas, kiedy to się dzieje.
Po kompletny praktyczny przewodnik po planowaniu podróży, odwiedź nasz Przewodnik turystyczny po Mongolii.
1 – Kim jest mongolski łowca orłów?
kazachska społeczność Zachodniej Mongolii
Mongolski łowca z orłami, znany lokalnie jako berkutczi, jest członkiem etnicznej społeczności kazachskiej w zachodniej Mongolii, która trenuje i poluje z orłami przednimi – ptakami o rozpiętości skrzydeł przekraczającej dwa metry i szponach na tyle silnych, by powalić lisa. Relacja między mongolskim łowcą z orłem a jego ptakiem nie ma charakteru czysto użytkowego; jest bliższa pokrewieństwu. Orły są zazwyczaj zabierane z gniazda jako młode, wychowywane i trenowane przez lata, a po około dekadzie partnerstwa ostatecznie wypuszczane z powrotem na wolność, aby populacja w górach pozostawała w dobrej kondycji.
Zostanie mongolskim łowcą orłów to nie jest hobby, które można podłapać w weekend. Umiejętności są przekazywane z pokolenia na pokolenie – ojcowie uczą synów, a coraz częściej także córki, jak przywołać orła z powrotem ze ścian klifu, jak odczytywać nastrój ptaka, jak polować na końskim grzbiecie w terenie, który zniszczyłby większość pojazdów. UNESCO uznało tę praktykę za część Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego ludzkości, a społeczności kazachskie w całej Mongolii i Kazachstanie ciężko pracują, aby utrzymać ją przy życiu, zamiast pozwolić jej odejść w zapomnienie folkloru. To właśnie ten wysiłek celebrują te trzy festiwale.
2–3 unikalne fakty na temat mongolskich łowców orłów: 1. Tradycja polowania z orłami ma ponad 4000 lat i jest przekazywana z ojca na syna (oraz, coraz częściej, na córki). 2. Do polowań używa się niemal wyłącznie samic orłów przednich, ponieważ są one większe, silniejsze i bardziej agresywne od samców. 3. Po około 10 latach spędzonych z człowiekiem, orzeł jest zazwyczaj wypuszczany z powrotem na wolność, aby mógł żyć i rozmnażać się na wolności.
Igrzyska Koczowników Ałtaju: 12 i 13 września, wioska Ałtaj
Sezon rozpoczyna się od Igrzysk Ałtajskich Koczowników – swojskiego, zakorzenionego w lokalnej społeczności święta, które bardziej przypomina wiejskie spotkanie przypadkowo uwzględniające orły przednie niż turystyczne widowisko. Można spodziewać się pokazów orłów, podczas których mongolski łowca orłów demonstruje z bliska technikę przywoływania i wypuszczania ptaka, a także wyścigów wielbłądów wzbijających kurz nad równiną oraz konkursów łuczniczych, które bez wątpienia sprawią, że sami zechcecie chwycić za łuk. To kameralne, skromne wprowadzenie w kulturę – dobry pierwszy przystanek, jeśli układacie plan podróży wokół tradycji mongolskich łowców orłów przed udaniem się na większe festiwale w dalszej części sezonu.
Festiwal Złotego Orła w Sagsai: 17 i 18 września, wieś Sagsai
Kilka dni później akcja przenosi się do wioski Sagsai, położonej tuż przy drodze do Parku Narodowego Ałtaj Tawan Bogd – co czyni ją łatwym punktem do uwzględnienia, jeśli już wędrujesz w stronę lodowców. Ten festiwal ma bardziej oficjalny charakter: orły są oceniane pod kątem prędkości, celności oraz więzi widocznej między ptakiem a jego opiekunem, co daje widzom prawdziwe pojęcie o tym, co odróżnia dobrego Kazachski łowca orłów w Mongolii od wielkiego mistrza. Pomiędzy rundami na długich stołach rozkładane są kazachskie uczty, a muzyka niesie się echem po dolinie do późnego wieczora – to tutaj kulturalny aspekt tradycji, a nie tylko umiejętności łowieckie, naprawdę błyszczy.
Festiwal Złotego Orła: 3 i 4 października, prowincja Bajan-Ölgii
Potem następuje ten najważniejszy. Do Bajan-Ulgij zjeżdża się do 80 sokolników i ponad 1500 widzów na pełną rozmach paradę koni, wielbłądów i orłów, która naprawdę wygląda tak, jakby została zaranżowana do filmu – bo w pewnym sensie tak właśnie było. To właśnie ten festiwal wystąpił w filmie z 2016 roku Mistrzyni polowania z orłami, dokument, który przedstawił światu młodą mongolską łowczynię z orłem o imieniu Aisholpan, a wraz z nią przybliżył globalnej publiczności samą tradycję. Konkurencje obejmują tu szybkość i zwinność orłów, tradycyjny strój oraz gry jeździeckie, a wszystko to w blasku złocistego światła ałtajskiej jesieni. Jeśli masz czas tylko na jeden festiwal, to jest właśnie ten, na który ludzie przylatują z całego świata.
Śpij, poluj i żyj z mongolską rodziną łowców orłów
Festiwale to tylko powierzchnia. Jeśli naprawdę chcesz zrozumieć, co to znaczy być mongolskim łowcą orłom, głębsze doświadczenie ma miejsce z dala od tłumów, wewnątrz ger, dzieląc ognisko, budząc się przed świtem, aby wyruszyć w góry z rodziną, która zajmuje się tym od pokoleń.
Wielu kazachskich rodzin otwiera swoje domy dla podróżnych w sezonie jesiennym, a pobyt u nich to mniej “homestay”, a bardziej pełne zanurzenie. Śpisz pod grubymi wełnianymi kocami w tradycyjnej jurcie, jesz to, co rodzina – suszony twarog, świeżą baraninę, niezliczone miseczki mlecznej herbaty – a rankiem, jeśli dopisze pogoda, możesz wyruszyć wraz z gospodarzem, gdy uczy on swojego orła polowania na otwartym stepie.
Obserwowanie mongolskiego łowcy orłów wypuszczającego ptaka ze zbocza klifu, a następnie przywołującego go z powrotem przez setki metrów otwartej przestrzeni, robi zupełnie inne wrażenie, gdy spędziło się noc w tym samym gerze co sam orzeł, z kapturem na głowie siedzący cicho przy drzwiach. To nie jest występ przygotowany dla turystów; to codzienne życie, a ty masz po prostu tyle szczęścia, że zostajesz do niego wpuszczony.
Te pobyty są zazwyczaj organizowane za pośrednictwem firm, a wcześniejsza rezerwacja jest niezbędna, zwłaszcza w okolicach terminów festiwalowych, kiedy rodziny dzielą czas między przyjmowanie gości a przygotowywanie własnych orłów do konkursu.
